رفتن مستقیم به محتوا

بنیادهای زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی که مالیات نمی‌دهند

5 مهٔ 2022

در حالی که دولت ابراهیم رئیسی می‌گوید به دنبال افزایش درآمدهای خود از طریق مالیات است، تحقیقات پایگاه داده‌های باز ایران نشان می‌دهد که سهم «مالیات بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی» در بودجه ۱۴۰۱ کشور با کاهش ۵۰ درصدی نسبت به سال گذشته، به کمتر از ۰/۳ درصد کل درآمدهای مالیاتی دولت کاهش یافته است.

هیچ برآورد قطعی از حجم فعالیت‌های اقتصادی دستگاه‌های زیر نظر علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، وجود ندارد. اما بر اساس شواهد و قرائن، سهم قابل توجهی از اقتصاد ایران به طور مستقیم و غیرمستقیم در اختیار نهادهای ثروتمندی مانند ستاد اجرایی فرمان امام، آستان قدس، قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا، بنیاد مستضعفان و بنیاد شهید قرار دارد. 

بر اساس اعلام سازمان امور مالیاتی کشور در سال ۱۳۹۷، نهادهای ده‌گانه‌ای که «دارای مجوز معافیت از طرف حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری از شمول پرداخت مالیات‌های موضوع قانون مالیات‌های مستقیم، خارج گردیده‌اند.» به شرح زیر می‌باشند:

۱- بنیاد شهید و امور ایثارگران انقلاب اسلامی 
۲- کمیته امداد امام خمینی (ره) 
۳- سازمان تبلیغات اسلامی 
۴- دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم 
۵- بنیاد مسکن انقلاب اسلامی 
۶- بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی 
۷- ستاد اجرایی فرمان امام خمینی(ره) 
۸- مرکز خدمات حوزه‌های علمیه 
۹- موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی 
۱۰- جامعه المصطفی (ص) العالمیه

درآمدهای مالیاتی دولت در بودجه سال آینده ۶۶ درصد نسبت به امسال افزایش یافته و به حدود ۵۲۷ هزار میلیارد تومان رسیده است، مقامات دولتی بخشی از این افزایش قابل توجه درآمدهای مالیاتی را به شناسایی و معرفی پایه‌های مالیاتی جدید از جمله مالیات از آپارتمان‌های گران‌قیمت و خودروهای لوکس نسبت می‌دهند تا مودیان مالیاتی نگرانی کمتری داشته باشند.

همچنین ممانعت از فرار مالیاتی نیز آنگونه که احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد، گفته، از دیگر منابع افزایش درآمدهای مالیاتی پیش‌بینی شده در سال آتی است.

داود منظور، رئیس سازمان امور مالیاتی، چندی پیش میزان فرار مالیاتی را معادل ۵۰ درصد مالیات وصولی اعلام کرده و گفته بود که امسال رقم فرار مالیاتی به ۱۳۵ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

معاون وزیر اقتصاد همچنین از شناسایی ۵۰۰ هزار مودی مالیاتی جدید خبر داده بود که در پی اجرای ماده ۱۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان و با ثبت و ضبط کارتخوان‌ها و درگاه‌های پرداخت الکترونیک به جمع مودیان اضافه شدند.

اما هر بار که بحث بر سر مالیات و مالیات‌ستانی بالا می‌گیرد، این پرسش مطرح می‌شود که مالیات نهادها، بنیادهای انقلابی و آستان‌ها چه می‌شود، این دستگاه‌های متمول از اساس مالیاتی می‌پردازند یا خیر و اگر می‌پردازند این مالیات چقدر است؟

پیش از آنکه به دنبال عدد و رقم برای مالیات پرداختی اینگونه نهادها باشیم، می‌توان انتظار داشت که به دلیل شرایط خاص این نهادها و بنیادها عملکرد واقعی اقتصادی آنها دور از دسترس است. به طور مثال موسسه «حسابرسی مفید راهبر» به طور اختصاصی وظیفه حسابرسی و نظارت بر زیرمجموعه‌های بیت رهبری در ایران همچون ستاد اجرایی فرمان امام و زیر مجموعه‌های آن نهاد را برعهده دارد. از این رو دسترسی به حساب و کتاب این نهادها و بنیادها تقریبا ناممکن است.

بررسی لوایح بودجه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که در میان ردیف‌های مختلف درآمدهای مالیاتی دولت، یکی از موارد این درآمدها، درآمدهای مالیاتی نهادها و بنیادهای انقلاب اسلامی است که در ذیل مالیات از اشخاص حقوقی دسته‌بندی شده‌ است.

در بودجه سال ۱۴۰۱ مجموع مالیات اشخاص حقوقی ۱۳۳ هزار و ۶۲۸ میلیارد تومان در نظر گرفته شده که نسبت به پارسال افزایش ۱۲۶ درصدی را تجربه کرده است. بیش از دو برابر شدن رقم مالیات شرکت‌ها، از جمله مهم‌ترین نگرانی‌های فعالان اقتصادی در سال‌ آینده به حساب می‌آید.

اما از مجموع مالیات پیش‌بینی‌ شده اشخاص حقوقی در سال‌ آینده، سهم «مالیات بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی» با رقم ۱۵۰۰ میلیارد تومان فقط کمی بیش از یک درصد (۱/۱۲ درصد) است. ضمن آنکه به رغم افزایش ۱۲۶ درصد مجموع مالیات شرکت‌ها و اشخاص حقیقی در سال آینده میزان مالیات بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی بدون تغییر باقی مانده است.

مقایسه مالیات بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی از مجموع مالیات پیش‌بینی شده برای اشخاص حقوقی سهمی ناچیز بوده است و در بهترین حالت در سال ۱۴۰۰ به ۲/۵ درصد رسیده است. 

 

لینک نمودار 

گذشته از وضعیت مالیاتی بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی، بررسی اوضاع مالیاتی آستان‌های مذهبی به ویژه «آستان قدس رضوی» از حساسیت ویژه‌ای برخوردار بوده‌است. تمول مالی و گستردگی ابعاد فعالیت‌های اقتصادی این آستان، همواره این پرسش را مطرح کرده که وضعیت مالیاتی آن چگونه است؟

تا سال ۱۳۹۸ آستان قدس به استناد نامه‌ای از روح الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی که خطاب به تولیت وقت این آستان نوشته شده بود، معاف از مالیات بود.

حتی پرسش درباره وضعیت مالیات‌ستانی از آستان قدس رضوی در سال ۱۳۹۵ نیز با انتشار نامه علی خامنه‌ای در تاریخ ۱۵ آذر همان سال همراه شد که در آن نامه، رهبر جمهوری اسلامی با استناد به حکم آیت‌‌الله خمینی درآمدهای آستان قدس رضوی و نیز شرکت‌ها و موسسات وابسته به آن را از پرداخت مالیات معاف اعلام کرده بود. اما در آن حکم تصریح شده بود که این معافیت شامل مالیات‌های تکلیفی و نیز مالیات بر ارزش افزوده نمی‌شود.

با این حال از سال ۱۳۹۸ قرار بر این شد که مالیات متعلقه به فعالیت‌های اقتصادی آستان قدس و زیرمجموعه‌های آن محاسبه و اعلام شود. اما این مالیات به صورت جمعی-خرجی در بودجه و حساب و کتاب‌‌های آستان قدس منظور شود. به این معنی که آستان قدس ملزم به پرداخت مالیات محاسبه نخواهد بود و این مالیات در همان مجموعه مصرف خواهد شد.

در بودجه سال آینده مالیات جمعی-خرجی شرکت‌ها و موسسات وابسته به آستان قدس رضوی ۹۰ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است.

 

 

لینک نمودار 

در مجموع کل مالیات پیش‌بینی شده برای نهادها و بنیادهای انقلاب اسلامی و شرکت‌ها و موسسات وابسته به آستان قدس رضوی در بودجه سال آینده ۱۵۹۰میلیارد تومان است که در مقایسه با رقم کلی مالیات اشخاص حقوقی در سال ۱۴۰۱، سهمی معادل ۱/۲ درصد خواهد بود. 

اگر این رقم را با کل رقم درآمدهای مالیاتی در بودجه سال آینده که ۵۲ هزار و ۷۶۶ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده، مقایسه کنیم، سهم درآمد‌های مالیاتی بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی و شرکت‌ها و موسسات وابسته به آستان قدس رضوی به ۰/۳ درصد می‌رسد. البته قرار نیست مالیات محاسبه شده برای شرکت‌ها و موسسات وابسته به آستان قدس اخذ شده و به خزانه واریز شود.